CZAS ZAKLĘTY PO OBU STRONACH WISŁY – OCHABSKIE HISTORIE CZ.3 – Dlaczego jesteśmy Ochabianami?

Dlaczego Ochabianie a właściwie dlaczego Ochaby?
Nazwa naszej miejscowości jest unikalna. Nie ma w całym kraju wsi ani miasta o podobnej lub takiej samej nazwie.
Przez stulecia rzeka Wisła w miejscu dzisiejszych Ochab płynęła bardzo swobodnie a w okresach częstych powodzi rozlewała swoje ogromne wody szeroko, tworząc rozlewiska.
Często po nawałnicach zmieniała nurt swojego koryta. Wysychający powoli nadmiar wód tworzył powoli bajora, bagna, trzęsawiska, które dawniej nazywano pohebami lub pohabami.
Słowo „ochab” miało oznaczać błoto bądź bagno a ryby, które w nich żyły określano podobnie.
Inne tłumaczenie podaje Waclaw Davidek, który jest autorem studium o nazwach miejscowości w okolicach Cieszyna. Autor podaje, że nazwa naszej wsi wywodzi się z faktu, że „osada leżała w ohebku rzeki, co jest związane z meandrami i zakrętami Wisły.
Kolejne wyjaśnienie pochodzenia nazwy wywodzi się od starocerkiewnego „ochaba”, co oznacza własność, dzierżenie.
Istnieje także stara legenda, przekazywana przez leciwych mieszkańców naszej miejscowości. Legenda podaje, że dawno temu na terenie obecnych Ochab osiedlił się rycerz o imieniu Ochab. Ziemia została mu nadana przez księcia na własność i ów rycerz założył wieś, którą nazwał Ochaby.
Nazwa naszej miejscowości przez lata nie uległa zmianie, dopiero w XIV wieku dokonano podziału Ochab na Małe i Wielkie. Związane to było z zmieniającymi się właścicielami nadwiślańskich ziemi.
Ochaby Małe pierwotnie w dokumentacji nazywane były Ochabcami, w późniejszym czasie nazwa oznaczała jedną z dzielnic, przylegającą do przysiółka KAMIENIEC. W czasach austriackich obowiązujące stały się trzy nazwy:niemiecka – GROSS UND KLEIN OCHAB, polska – OCHABY MAŁE I WIELKIE i czeska – po prostu OCHABY.
Stopniowo pojawiały się nazwy dzielnic, skupisk osadniczych lub części obszaru.
Do dnia dzisiejszego w potocznej mowie a także w dokumentacji funkcjonuje ponad 20 dzielnic i przysiółków w Ochabach. W 1595 roku w dokumentacji pojawiała się nazwa BAGNA. Dzielnica ta jest usytuowana na obszarze graniczącym z Dębowcem. Na granicy Ochab z Dębowcem płynie niewielka rzeka Knajka, która podczas deszczów i powodzi rozlewała się na okoliczne pola i łąki tworząc bagniste bajora oraz dzikie stawy, które były zalążkiem stawów hodowlanych.
Od północy Bagna graniczą z BARANOWICAMI, których nazwa została po raz pierwszy wymieniona prawdopodobnie w 1698 roku. Nazwa ta najpewniej wywodzi się od nazwiska Tomasza Barana, który był mieszkańcem Ochab.
Kolejny przysiółek to KOPCE, wymieniony w akcie sprzedaży w 1609 roku. Nazwa określa wyżej usytuowane pola, bo w tym rejonie żadnych wzniesień nie ma. Kopce graniczą z dzielnicą KAMIENIEC, która to była regularnie zalewany prze rzekę Wisłę. Obszar przysiółku Kopców znajdował się wyżej i woda tam nie dochodziła. Kamieniec obecnie stanowi centralną część Ochab. Kolejnym przysiółkiem a właściwie częścią Kamieńca jest SOŚNIE – obszar dość gęsto zabudowany. Nazwa wywodzi się od rosnącego tam zagajnika sosnowego.
Od południowo-wschodniej części Kępy wiślickiej, porośniętej głównie lasem bukowym rozciąga się BUCZYNA, z którą ku zachodowi sąsiaduje KĘPA. Nazwa nawiązuje do topografii terenu. Kępa jest najwyżej położonym przysiółkiem w Ochabach, który bezpośrednio przechodzi w Kępę Wiślicką – rejon sąsiadującej z Ochabami Wiślicy. Poniżej Kępy znajduje się niewielki las zwany Rzepniokiem. Zabudowania i obszary położone u podnóża Rzepnioka nazywane są POD BUCZYNĄ i POD KĘPĄ. W rejonie tym występują LABZY. Natomiast za Ochabcami w kierunku zachodnim znajdują się dzielnice – KOLONIA oraz KARAŚ. Nazwa „Karaś” określa przysiółek a także pobliski staw rybny. Jak wiadomo „karaś” to także gatunek ryby, co w przypadku nazewnictwa dzielnicy sugeruje, że obszar ten od zawsze był związany ze stawami rybnymi.
Dzielnica ZAWODZIE obejmuje tereny i zabudowania w rejonie kościoła i dawnej szkoły. Pierwotnie określało się ją nazwą ZA WODĄ.
Jedne z najstarszych przysiółków prawobrzeżnego rejonu Ochab to KOŚCIELNIK i ŚLIWIŃSKI. Oba te przysiółki przejęły nazwy od stawów, które istniały tu od dawna. Teren Kościelnika jest bardzo zabudowany, natomiast Śliwiński to w zasadzie obszar niezamieszkałych pól.
Nieopodal lasu graniczącego z Kiczycami i Zaborzem znajduje się PODBÓR. Nazwa sugeruje obecność lasu, boru w okolicy. W podobny sposób określa się zabudowania porozrzucane pomiędzy stawami. Tak więc gdy ktoś mieszka w północnej części wsi, w tym rejonie mówi się, że mieszka NA STAWACH lub NA GROBLI.
Tereny rozciągające się od centrum wzdłuż Wisły, w stronę Drogomyśla nazywane są WIERZBINĄ. Nazwa jest związana z licznymi zaroślami i zagajnikami, w których przeważają wierzba i olcha.
GLONY to obszar położony po lewej stronie Wisły obejmujący niżej położoną część Dębiny oraz przylegające do niej pastwiska.
Kolejnym przysiółkiem jest SPALENISKO. Nazwa pochodzi od spalonego dworu – późniejszej siedziby Stadniny Koni. Spalenisko obejmuje swym zasięgiem budynki dworskie oraz sąsiednie. W XIX wieku, w okresie monarchii austriackiej funkcjonowała już nazwa folwarku kameralnego Auerhof. Oprócz niego istniały jeszcze następujące folwarki – na Kamieńcu Sandhof, przy zamku w Ochabach Małych Schlosshof i na Bagnach Bagnerhof.
Wśród przysiółków wymieniane są jeszcze BUDZYNA (oznaczająca miejsce słabo zabudowane) a także KARUZELA (dzielnica bliżej nieoznaczona).
Wiele nazw już dziś nie istnieje, funkcjonowały tylko jako pomocnicze w celu określenie gruntów rolnych a także uściślenia miejsca zamieszkania poszczególnych osób o tym samym nazwisku.
Na niektórych mapach austriackich widnieją pola o nazwie Morgenfel i Abendfeld.
Potocznie mówiono także o obszarach pól usytuowanych przed lub za „wieli drogą” (wieli cestą). Droga ta jest znana do dnia dzisiejszego wśród starszych mieszkańców Ochab. Z ich opowiadań wynika, że był to trakt komunikacyjny pomiędzy Strumieniem a Skoczowem. Liczni kupce przemierzali tędy w celu wymiany handlowej na targowisku w Skoczowie.
W celu uściślenia miejsca zamieszkania rodzin oraz osób noszących te same nazwiska stosowano określeń lokalnych wg nazwy przysiółka, lokalnego nazewnictwa terenu, lub obiektu albo rodowej nazwy posesji (np. Staniek z Kępy i Staniek z Grobli, Pilorz z Palarni, Bronowski od Młyna).
O wielu lokalnych nazwach już zapomniano a te, które pozostały są śladami historii naszej pięknej miejscowości. Warto przekazywać następnym pokoleniom historie, anegdoty, opowiadania a nawet legendy dotyczące miejsca, z którego wywodzą się nasze korzenie. To jedyny sposób aby ocalały przed zapomnieniem i zatraceniem.
„Bo w pamięci zaklęta jest siła…” …siła, która określa skąd pochodzimy i kim jesteśmy.
Ochaby zostały pominięte przez WIELKĄ HISTORIĘ ŚWIATA… Nie przeczytamy o nich w podręcznikach do historii ani w opisach wielkich bitew. Ale my mamy swoją piękną, małą historię, którą powinniśmy pielęgnować i przekazywać naszym następcom.
Niewiele jest książek, wydawnictw w których można znaleźć informacje o historii Sołectwa Ochaby, dlatego też serdecznie polecam „DZIEJE WSI OCHABY” autorstwa naszego krajana, Pana Karola Kajzra.
My tworzymy historię a ona nas kształtuje…

(Na podstawie: H. Szotek Zarys dziejów wsi Ochaby Wielkie i Małe – opracowanie, K. Kajzer Dzieje wsi Ochaby, informacje – przekazy ustne mieszkańców Ochab.)

informacje zebrał i temat opracował – GRZEGORZ CHUDYK

szkoła 2